The National Interest
მიხაილ ტროიცკი
შეეძლება თუ არა რუსეთს საფრთხე შეუქმნას ნატოს, უკრაინაში კონფლიქტის დასრულების შემდეგ? ეს დიდწილად დამოკიდებულია ცეცხლის შეწყვეტისა და მშვიდობიანი მოწესრიგების პირობებზე. სწორად რომ შევაფასოთ რუსეთიდან მომდინარე საშიშროება, საჭიროა გვესმოდეს, რომ იმ პირობებში, როცა უკრაინის არმიამ დიდი საბრძოლო გამოცდილება მიიღო, ეს კონფლიქტი, მოსკოვისთვისაც იყო კარგი გაკვეთილი, თანაც მიღებული „ცოდნა“ სცდება საბრძოლო ველის საზღვრებს: რუსეთმა პრაქტიკულად გამოსცადა დასავლეთის მზაობა, ხოლო კარსმომდგარმა არჩევნებმა და პოლიტიკურმა კრიზისებმა დასავლურ ქვეყნებში, შეიძლება ძირი გამოუთხაროს – მათი მხრიდან უკრაინის მხარდაჭერას
კონფლიქტის დასრულების შემდეგ, რუსული ექსპანსიისგან დაცვის ყველაზე კარგი ვარიანტი იქნება უკრაინა, რომელსაც შეეძლება რუსეთის შეკავება. თუმცა უკრაინაში ნატოს ძალებისა და მძლავრი შორსმსრილელი იარაღის გაგზავნას, დიდი ენთუზიაზმით არ ხვდებიან დასავლურ დედაქალაქებში. კონფლიქტის მიმდინარეობის განმავლობაში, ნატო ურყევად ცდილობდა რუსეთთან დაპირისპირების რისკი მინიმუმამდე დაეყვანა. უკრაინაში შემაკავებელი კონტიგენტის განთავსებას კი შეიძლება მოჰყვეს პირდაპირი დაპირისპირება.
კიევის ალტერნატიული გეგმაა, ქვეყნის ნატოში უსწრაფესი გაწევრიანება. ბოლო ცნობებით, ამ ვარიანტზე თანხმობა, ალიანსში სულ უფრო ძლიერდება. თუმცა საკითხის განხილვისას, მუდმივად წამოიჭრება „აბეზარი კითხვა“: მზად არიან კიევი და მოკავშირეები, ცნონ რუსეთის მიერ მიტაცებული ტერიტორიების ანექსია. თუ გამოვრიცხავთ ბრძოლის ველზე გარდამტეხ მარცხს, მაშინ, მოსკოვი აუცილებლად დააყენებს ამ ტერიტორიების მისად ცნობას, როგორც დაზავების აუცილებელ პირობას – თუნდაც დროებითი ზავის შემთხვევაში.
ახლანდელი ვითარების გაიგივება გერმანიის გაყოფასთან (დასავლეთ და აღმოსავლეთ სახელმწიფოებად), იქნება შეცდომა, ვინაიდან გფრ-ს უსაფრთხოებას, უზრუნველყოფდნენ აშშ და მისი მოკავშირეები – ეს აკავებდა სსრკ-ს, რომ არ შეეცვალა სტატუს-კვო ძალის გამოყენებით და არ მიეტაცებინა მეტი ტერიტორია. თუ რუსეთს უნდა და შეუძლია ომის გაგრძელება, უფრო მართებული იქნება, ეს სიტუაცია შევადაროთ ბრესტის ზავს – ბოლშევიკებსა და გერმანიას შორის.
მას შემდეგ, რაც ბოლშევიკებმა უარყვეს გერმანიის პირობები 1918 წლის დამდეგს გამართულ მოლაპარაკებებზე და გაახმიანეს ლოზუნგი „ არც ომი , არც მშვიდობა“, გერმანიამ განაახლა საბრძოლო მოქმედებები და დაიკავა რუსეთის მნიშვნელოვანი ტერიტორიები. საბოლოოდ საზავო ხელშეკრულება, რამდენიმე კვირაში მაინც გაფორმდა და ბოლშევიკებს მოუწიათ გერმანიის ტერიტორიული მონაპოვრის აღიარება. მოგვიანებით, მოხდა ისე, რომ რუსეთმა, ბერლინის ანტანტასთან მარცხის შემდეგ, დაიბრუნა წართმეული ტერიტორიების ნაწილი. თუ რუსეთმა სწრაფად განიმტკიცა თავისი პოზიციები უკრაინაში, ესკალაციის რისკი გაიზრდება. ასეთ ვითარებაში მთელს ევროპას მოედება პანიკა, მით უფრო, თუ კიევმა მიანიშნა მზაობა, თუნდაც არახელსაყრელ პირობებით დაზავებაზე. წლის დასაწყისში, რუსი პრანკერებთან საუბარში, რომლებიც თავს პეტრო პოროშენკოდ ასაღებდნენ, პოლონეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, რადოსლავ სიკორსკიმ აღიარა, რომ პოლონეთის მხარდაჭერა უკრაინის მიმართ, კიდევ უფრო გაიზრდება თუ უკრაინის ფრონტი ნაწილ-ნაწილ დაიშალა. ასეთ ვითარებაში დასავლური მთავრობები აღმოჩნდებიან ორ ცეცხლს შუა: ესაა ბირთვული ესკალაციის პერსპექტივა და რუსეთის წინსვლა ნატოს საზღვრებისკენ. არსებითად, ახლო თუ შორეულ პერსპექტივაში, მათ უნდა აირჩიონ ამ ორი პოტენციურად კატასტროფული სცენარიდან – ერთ-ერთი.
ვერ იტყვი, რომ ევროკავშირი გამოიჩენს საკმარის მხნეობას, თუ აშშ-მ ევროპას უთხრა, რომ ამ უკანასკნელმა, თავად უნდა გამოძებნოს რუსეთის შეკავების საშუალებები. ერთი მხრივ, ეს მოახდენს ევროპის რესურსების მობილიზაციას, მეორე მხრივ, ამას შეიძლება მოჰყვეს ურთიერთბრალდებების ნიაღვარი იმის თაობაზე, კონკრეტულად ვის გამოეპარა რუსული საფრთხე. ნაციონალიზმის მომძლავრებულმა ტალღამ, რასაც რუსეთმაც შეიძლება შეუწყოს ხელი, მოსალოდნელია, დაშალოს ალიანსის ერთიანობა.
რუსეთმა, რომც ვერ მოახერხოს სტრატეგიული გარღვევა, თუ იკლო დასავლელი პარტნიორების მხრიდან უკრაინის მხარდაჭერამ პოლიტიკური ან ეკონომიკური მიზეზებით, ესკალაცია გარდაუვალი იქნება. თუ ამ ეტაპზე პარტნიორები ჯერ კიდევ აჩერებენ კიევს, რომ ხელი აიღოს კონფრონტაციის გამწვავებაზე, კრიტიკულ სიტუაციაში კი, კიევმა შეიძლება იმოქმედოს დამოუკიდებლად: ამასწინანდელი მინიშნებები ბირთვულ იარაღზე – ესაა ნიშანი იმისა, რომ ამგვარი სცენარი არ არის გამორიცხული.
იმ ფონზე, როცა მოლაპარაკებების აუცილებლობაზე სულ უფრო ხშირად საუბრობენ, რუსეთი ირწმუნება, რომ მზადაა ომი გააგრძელოს იმ შემთხვევაში, თუ უკრაინა არ დაეთანხმა ყველა მის მოთხოვნას – უწინარესად კი ნეიტრალიტეტს.
ეს მიუღებელი კიევისთვის, რადგან ამით ხელ-ფეხი ეხსნება რუსეთის ნატიოსთან ურთიერთობას. ამასთან, კრემლს კარგად ესმის მშვიდობის მნიშვნელობა შიდა სტაბილურობისთვის. სანქციების, მზარდი ინფლაციისა და სამხედრო-სამრეწველო კომპლექსის ფინანსურ ინექციების პირობებში, საინტერესოა, რამდენ ხანს შეძლებს რუსეთი შეინარჩუნოს ეკონომიკა?
ჩვენ იმდენ ხანს ვატყაპუნეთ ფეხები გუბეში, რომ წყალი დაშრა და ათასი უწმინდურობა გამობობღდა ნაპირზე. ამდენად, სრულფასოვანი მოწესრიგებისთვის, საჭიროა წინ აღვუდგეთ რუსეთის დამანგრეველ რევიზიონიზმს და რუსეთს, თავისი ადგილი, კიდევ ერთხელ მივუჩინოთ.