AP NEWS აშშ
დალატუ მამანე, ფრენკ ჯორდანსი და ვანესა გერა
ნიამეი, ნიგერია – პარასკევს, მსოფლიო სურსათის პროგრამამ მოიპოვა ნობელის მშვიდობის პრემია შიმშილის წინააღმდეგ ბრძოლისთვის და მისი “ომისა და კონფლიქტის იარაღად” გამოყენების დასრულების გამო იმ დროს, როდესაც კორონავირუსის პანდემიამ მილიონობით ადამიანი შიმშილის პირას მიიყვანა .
ნობელის კომიტეტმა განაცხადა, რომ სურს “მსოფლიოს ყურადღება გაამახვილოს მილიონობით ადამიანზე, ვინც შიმშილობს, ან შიმშილობის ზღვარზე იმყოფება“
კომიტეტია იმედოვნებს, რომ გაეროს სააგენტოსთვის ჯილდოს გადაცემა ხაზს უსვამს გლობალური სოლიდარობისა და თანამშრომლობის გაძლიერების აუცილებლობას თვითკმარი ნაციონალიზმის ეპოქაში.
”ჩვენ ვუგზავნით სიგნალს ყველა ერს, ვინც ეწინააღმდეგება საერთაშორისო თანამშრომლობას ”, – თქვა კომიტეტის თავმჯდომარემ ბერიტ რეიზ-ანდერსენმა. ”ჩვენ ვუგზავნით სიგნალს იმ ტიპის ნაციონალიზმს, რომელიც გლობალურ მოვლენებზე პასუხს არ აგებს.“
რომში დაფუძნებული სააგენტო დაარსდა 1961 წელს, აშშ-ს პრეზიდენტის დუაიტ ეიზენჰაუერის ბრძანებით და მრავალი კრიზისის დროს ( მათ შორის, 1984 წელს ეთიოპიაში შიმშილი, 2004 წელს აზიაში ცუნამი და 2010 წელს ჰაიტიში მიწისძვრა) მოსახლეობას დახმარება აღმოუჩინა.
პრემიის გადაცემით, ნორვეგიული კომიტეტი პატივს სცემს ორგანიზაციას, რომლის ამჟამინდელი ლიდერი არის დევიდ ბისლი, რესპუბლიკელი, სამხრეთ კაროლინას ყოფილი გუბერნატორი.
ბისლის თქმით, ჯილდო ეკუთვნის მთელ მის გუნდს: „მე ვიცი, რომ მსგავსი ჯილდოს არ ვიმსახურებ – მაგრამ მსოფლიო სურსათის პროგრამაში ჩართული ყველა კაცი და ქალი და ჩვენი პარტნიორები ყოველდღიურად აყენებენ საკუთარ თავს რისკის წინაშე, რათა დაეხმარონ გაჭირვებულებს, ეს არის გამამხნევებელი და შთამაგონებელი” – განუცხადა მან Associated Press- თან სატელეფონო საუბარში.
შ
დაჯილდოება ხდება მას შემდეგ , რაც ტრამპმა შეერთებული შტატები გამოიყვანა გაეროს რამდენიმე ორგანოდან, მათ შორის ადამიანის უფლებათა საბჭოდან და იუნესკოდან. მან არაერთხელ გააკრიტიკა გაეროს მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციაც კორონავირუსის პანდემიასთან ცუდი ბრძოლის გამო. მისი ადმინისტრაციის განცხადებით, შეერთებული შტატები ამ ორგანიზაციას ივლისში დატოვებს.
ამ ფონზე, მსოფლიო სურსათის პროგრამაზე არჩევანის გაკეთება განსაკუთრებული მოვლენა იყო, რადგან აშშ რჩება ორგანიზაციის ყველაზე დიდ დონორად, სააგენტოს თითქმის 40 წლის განმავლობაში მართავს ამერიკელი და ბისლი ამერიკული ინტერნაციონალიზმის იშვიათი მაგალითს წარმოადგენს.
ნობელის კომიტეტმა განაცხადა, რომ შიმშილის პრობლემა ბოლო წლებში სულ უფრო მწვავდება, განსაკუთრებით პანდემიის შემდგომ, რამაც მილიონები სიღარიბის ზღვრამდე მიიყვანა.
WFP– ის შეფასებით, დღეს მსოფლიოში 690 მილიონი ადამიანი ამა თუ იმ ფორმით შიმშილობს.
„სადაც კონფლიქტია, იქ არის შიმშილი. სადაც შიმშილია, იქ ხშირად არის კონფლიქტი “, – აღნიშნა ბისლიმ სააგენტოს ვებგვერდზე გაკეთებულ განცხადებაში. ”დღეს ვცდილობთ ყველას შევახსენოთ, რომ სურსათის უსაფრთხოება, მშვიდობა და სტაბილურობა ერთად თანაარსებობს.”
გაეროს გენერალურმა მდივანმა ანტონიო გუტიერესმა თქვა, რომ იგი აღფრთოვანებულია ჯილდოს იმ ადამიანისთვის გადაცემით, რომელიც სასურსათო უსაფრთხოების წინა ხაზზე იმყოფება“.
„ სამყაროში მრავალმა ადამიანმა არ იცის, რომ ასობით მილიონი ადამიანი ყოველ ღამე მშიერი იძინებს”, – თქვა გუტიერესმა. – COVID-19-ის პანდემიის გამო ახლა მილიონობით ადამიანი შიმშილის ზღვარზეა”.
ნობელის კომიტეტმა მთავრობებს მოუწოდა უზრუნველყონ WFP და სხვა მსგავსი ორგანიზაციები ფინანსური დახმარებით. ეს საჭიროა მილიონობით ადამიანის გამოსაკვებად ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა იემენი, კონგო, ნიგერია და სამხრეთ სუდანი.
როდესაც ჯილდოს მფლობელი გამოცხადდა, ბისლი ნიგერიაში იმყოფებოდა, მეზობელი ბურკინა ფასოს მონახულების შემდეგ – აფრიკის რეგიონის ორი ქვეყანა, სადაც მისი თქმით “ექსტრემისტების თავდასხმები და უკიდურესი კლიმატური პირობებია”.
წარმოადგენს რა უდიდეს ლოგისტიკურ ორგანიზაციას, WFP-მ წელს შექმნა ჰუმანიტარული დახმარების გლობალური ქსელი. ოფიციალურმა წარმომადგენლებმა აღნიშნეს, რომ უპრეცედენტო ძალისხმევა მოიცავდა 130 ქვეყანას და უმნიშვნელოვანესი იყო იმ მხრივ, რომ სასურსათო დახმარება მუდმივად მიედინებოდა იმ წამლებისა და ვაქცინების მიწოდების პარალელურად, რომლებიც საჭიროა სხვადასხვა დაავადებებთან საბრძოლველად.
ამ კვირაში, სამხრეთ სუდანში თავს დაესხნენ WFP-ის ჰუმანიტარულ კოლონას, რამაც გამოიწვია აშშ-ს უკმაყოფილება.
წლევანდელ ნობელის სიაში კანდიდატების დეფიციტი არ იყო, დასახელდა 211 ადამიანი და 107 ორგანიზაცია.
ნორვეგიის ნობელის კომიტეტი საიდუმლოდ ინახავს იმას, ვინ ვის უჭერს მხარს. მაგრამ WFP არის სტოკჰოლმის მშვიდობის საერთაშორისო კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორის დენ სმიტის სიაში.
„შიმშილის გლობალური პრობლემა მწვავდება, ისე, როგორც ძალადობრივი კონფლიქტის გლობალური პრობლემა”, – თქვა სმიტმა – მსოფლიო სურსათის პროგრამა მუშაობს ამ ორი პრობლემის გადაკვეთაზე და უახლოეს წლებში სამუშაო დატვირთვა გაიზრდება.”
ზოგიერთებმა აღნიშნეს, რომ მსოფლიო სასურსათო პროგრამის წამყვანი დონორები არიან საკვები პროდუქტების ძირითადი ექსპორტიორები და ისინი ხშირად მონაწილეობენ იარაღის გაყიდვაშიც კონფლიქტის ზონებში, სადაც სააგენტო მუშაობს – ავღანეთიდან დაწყებული, იემენით დამთავრებული.
„ნობელის ეს პრემია მნიშვნელოვანია მრავალმხრივი თანამშრომლობის მნიშვნელობის აღსანიშნავად და ხალხებს შორის სოლიდარობის საჩვენებლად”, – თქვა ფრედერიკ მუსომ, კალიფორნიაში მდებარე პროგრესულ კვლევითი ცენტრის დირექტორმა – მაგრამ ჩვენ არ უნდა დავივიწყოთ ყველაზე მდიდარი ქვეყნების ფარისევლობა, რომლებიც მონაწილეობენ ომებში და ხელს ითბობენ ამით, იმავდროულად კი აფინანსებენ WFP-ს.”
ჯილდოს თან ახლავს ოქროს მედალი და 10 მილიონი კრონა (1,1 მილიონი აშშ დოლარი). ეს ზღვაში წვეთია იმ თანხებთან შედარებით, რაც ორგანიზაციას თავისი საქმიანობისთვის სჭირდება. 2020 წელს ორგანიზაციამ მიიღო 6,4 მილიარდი დოლარი ნაღდი ფულითა და პროდუქციით, 2.7 მილიარდ დოლარზე მეტი შემოვიდა აშშ-დან.
ორშაბათს, ნობელის კომიტეტმა ჯილდო გასცა ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში ღვიძლის დამანგრეველი C ჰეპატიტის ვირუსის აღმოჩენისთვის. სამშაბათს გამოცხადდა ჯილდოს მფლობელი ფიზიკაში შავი ხვრელების შესწავლაში შეტანილი წვლილისთვის, ხოლო ოთხშაბათს ქიმიის პრემია გადაეცა მეცნიერებს, რომლებმაც გენის რედაქტირების მძლავრ ინსტრუმენტს მიაკვლიეს. ლიტერატურის დარგში პრემია მიენიჭა ამერიკელ პოეტს ლუიზა გლიუკს მისი “გულწრფელი და უკომპრომისო” შემოქმედებისთვის.
ნობელის პრემიის ჯილდო ეკონომიკაში, რომელიც მხოლოდ 1968 წელს დაარსდა, ორშაბათს გაიცემა.
მოამზადა ირაკლი კახეთელიძემ