Le Monde diplomatique საფრანგეთი
ელენ რიშარი
გაერთიანებული შტაბების კომიტეტის მეთაური, გენერალი მარკ მილი ცდილობს, დაამშვიდოს მსმენელები მისი წინდახედულების თაობაზე: „ერთ-ერთი პრობლემა, რომელზეც ყოველდღე ვფიქრობ – ესაა ესკალაციის შეკავება. ნუ დაივიწყებთ: რუსებს შეუძლიათ გაანადგურონ კაცობრიობა… ყოველი ნაბიჯი უნდა იყოს ზედმიწევნით გათვლილი … მისი ლოგიკური შედეგების ჩათვლით.“ ეს ბრძნული სიტყვები მკვეთრად კონტრასტულია იმ განცხადებებისაგან, რასაც თეთრი სახლი გამუდმებით ახმიანებს – ვგულისხმობთ იარაღის ახალ-ახალ პარტიებს უკრაინისთვის. პენტაგონის სტრატეგებს სურთ სჯეროდეთ, რომ კიევი უახლოეს თვეებში გაარღვევს რუსეთის თავდაცვის ხაზს და ამგვარად მოხდება გამომფიტავი ხანგრძლივი ომის თავიდან აცილება. იმ დროს, როცა მძიმეწონოსანი Bradley ფრონტისკენ მიემართება, ამერიკის სამხედრო წრეებში სულ უფრო ხშირად გაისმის კითხვა: ხომ არ ვისარგებლოთ მომენტით და უკრაინას გამანადგურებლები F-16-ებიც ხომ არ მივაწოდოთო
რაც შეეხება ომს, მისი ესკალაცია მიმდინარეობს სრული სვლით. კიევი არ მალავს საკუთარ განზრახვას – თავისი ძალები სევასტოპოლზე მიმართოს. „ყირიმი – ჩვენი ტერიტორიაა“ – ჯერ კიდევ იანვარში, დავოსის ფორუმზე აცხადებდა პრეზიდენტი ვლადიმირ ზელენსკი: ის ამბობდა: „მოგვეცით თქვენი იარაღი და ჩვენ დავიბრუნებთ საკუთარ მიწებს“. ამ საკითხში, აშშ აპირებს კვლავ დაეხმაროს თავის მოკავშირეს, არადა ჯერ კიდევ 2022 წლის დეკემბერში, სახელმწიფო მდივანი – ენტონი ბლინკენი, გვევლინებოდა შეზღუდული მხარდაჭერის მომხრედ, როცა საქმე ეხებოდა ტერიტორიებს, რომლებიც რუსეთის კონტროლქვეშ 2022 წლის 24 თებერვალში გადავიდა. თეთრი სახლი უკვე აღარ გამორიცხავს, რომ ნება დართავს კიევს, ნახევარკუნძულზე იერიში – ამერიკული იარაღით მიიტანოს. უკრაინის უსაფრთხოება ეჭქვეშ იქნება მანამ, სანამ ყირიმი, სულ ცოტა, არ იქნება დემილიტარიზებული“ – განგვიმარტა ერთი თვის წინ, აშშ-ს სახელმწიფო მდივნის თანაშემწემ – ვიქტორია ნულანდმა.
ახლა კი მივუბრუნდეთ ისტორიას: ქალბატონ ნულანდის განცხადება მოგვაგონებს სიტუაციას, რომელიც შეიქმნა მე-19 საუკუნის შუაწელში.1856 წლის მარტში, ყირიმის ომის დასრულების შემდგომ, დაიდო ხელშეკრულება და ის ავალდებულებდა რუსეთს, შავი ზღვის ნეიტრალურ სივრცედ აღიარებას, მას შემდეგ, რაც ფრანკო-ბრიტანული კოალიცია მიემხრო ოსმანთა იმპერიას და სძლია რუსულ არმიას ყირიმში. თუმცა იმხანად რუსეთს არ მოეპოვებოდა ისეთი გამანადგურებელი იარაღი, როგორსაც წარმოადგენს რაკეტები ბირთვული ქობინებით. ფიქრი იმის თაობაზე, რომ კრემლი წავა ასეთ სტრატეგიულ უკანდახევაზე და არ გამოიყენებს მის ხელთ არსებულ რესურსებს, რომლებიც უკიდურეს შემთხვევაზეა გათვლილი, არის კი მართებულია? ამგვარი რამ, განსაკუთრებული რისკის შემცველია იმ ქვეყნებისთვის, რომლებიც სადღეისოდ არ წარმოადგენენ კონფლიქტის უშუალო მონაწილეებს.
ვაშინგტონი ყოველთვის როდი უჭერდა მხარს უკრაინის ინიციატივებს. 1991 წელს, როცა სსრკ დაიშალა, აშშ შფოთავდა იმის გამო, რომ უკრაინა მიექანებოდა სამოქალაქო ომისკენ, რომელიც შეიძლებოდა გადაზრდილიყო გლობალურ კონფლიქტში. დაძაბულობამ პიკს მიაღწია 1994 წელს, როცა ყირიმელი რუსი იური მეშკოვი – ყირიმის პრეზიდენტად აირჩიეს. ერთი წლით ადრე, რეგიონული ხელისუფლებებისგან მხარდაჭერილმა ნახევარკუნძულის მეთაურმა პირობა დადო, რომ ყირიმს რუსეთს შეუერთებდა. მაშინ კიევმა 50 000-ნი დაჯგუფება გაგზავნა ყირიმში, რომელიც დაემატა იქ მყოფ 33 000 უკრაინელ ჯარისკაცს. ისინი დაუპირისპირდნენ 70 000 ჯარისკაცს შავი ზღვის ფლოტიდან, რომელთა უმრავლესობა – მოსკოვის ერთგული იყო.
საუბრობდნენ რა „გადატრიალებაზე“, ყველას ჰქონდა იმედი, რომ რუსეთისა და უკრაინის ლიდერები საიდუმლოდ შეთანხმდებოდნენ რეგიონის მომავალზე, რომელსაც ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველო მესამე მსოფლიო ომის კერად მიიჩნევდა. ამის თავიდან აცილება მოხდა მოსკოვის, კიევისა და ვაშინგტონის ერთობლივი ძალისხმევით, რომელთაც 1995 წელს, ნამდვილი დიპლომატიური გმირობა ჩაიდინეს: შავი ზღვის ფლოტი გაიყო უკრაინასა და რუსეთს შორის. მიუხედავად ამისა, გარიგება მყიფე აღმოჩდა. უკვე მაშინ, 90-იან წლებში კიევი ეჭვობდა, რომ მეზობლის ძლევამოსილ არმიას, ამით მიეცა „ხელჩასაჭიდი“ პოტენციურად სეპარატისტულ რეგიონში. მოსკოვის მიერ, სტრატეგიული სამხედრო ბაზა, კიევისგან არენდით იქნა აღებული, თუმცა შეთანხმების მიხედვით, გარიგება შეიძლებოდა გაუქმებულიყო ნებისმიერ დროს.
2008 წელს კი აშშ-მ დააგორა ლოდი, რომელმაც ზვავი გამოიწვია. ბუქარესტის სამიტზე გაიცა ამერიკელების პრინციპული თანხმობა იმის შესახებ, რომ უკრაინას შეეძლო ალიანსში გაწევრიანება. ამ წელს „გაღვივდება ნაციონალისტური და ანტიდასავლური ტენდენციები რუსულ საზოგადოებაში“ ანუ მოხდება ის, რასაც 1997 წელს წინასწარმეტყველებდა ამერიკელი დიპლომატი ჯორჯ ქენანი. საბჭოთა ეპოქისდროინდელი „შეკავების პოლიტიკის“ შემოქმედი, სიცოცხლის ბოლო წლებში, ითხოვდა ნატოს გაფართოების შეჩერებას. ქენანს შეუძლებელია არ სცოდნოდა, რომ რუსული ექსპანსიონიზმი, შეზრდილია სტეპური აზროვნების ახირებულ კომპლექსთან, რომელი სივრცის დაუფლებაც კინაღამ მოახერხეს, ჯერ ნაპოლეომ ბონაპარტემ, შემდეგ ადოლფ ჰიტლერმა. დღეს აშშ-ში თანდათან იკიდებს ფეხს იდეა იმის შესახებ, რომ უკრაინის უსაფრთხოება გადის, არა მოსკოვთან კომპრომისზე, არამედ რუსეთისთვის უნარის გამოცლაზე – მიაყენოს ვინმეს ზიანი. მიმდინარეობს საუბრები იმის თაობაზე, რომ რუსეთს როგორმე თავს მოახვიან შემბოჭავი შეთანხმება – მსგავსი 1919 წლის ვერსალის ხელშეკრულებისა, რომელიც იყო სასჯელი გერმანიისთვის პირველი მსოფლიო ომში დამარცხების შემდეგ. გარდა იმისა, რომ ამგვარმა გადაწყვეტილებამ უკვე დაგვანახა თავისი უდღეურობა, გასათვალისწინებელია ისიც, რომ რუსეთი არის ქვეყანა-კონტინენტი და ის ყოველთვის იქნება უკრაინის მეზობელი. ასეთად დარჩება ის – ევროპისთვისაც.